تبلیغات
اشعار آئینی شاعران اهل بیت عصمت و طهارت - بازخوانی روز واقعه:
 
جمعه 26 اسفند 1384 :: نویسنده : محمدعلی صنیعی

بازخوانی روز واقعه:

شرح و بیان واقعه عاشورا برای همه ما ایرانیان ، داستانی آشنا است به گونه ای که این واقعه به بخشی از هویت و شخصیت ما تبدیل شده است.
با این همه تحلیل و نگاه بیرونی به این واقعه به نظر می رسد از فرهنگ و اندیشه ایرانی از آن غفلت شده. چنین رویکردی به یک واقعه تاریخی اساسا به این موضوع می پردازد که تبیین تاریخی از یک واقعه چیست؟
انواع آن چیست؟ و آیا می توان تبیین عقلانی ، قانونمند یا روایی از یک واقعه ارائه کرد یا نه؟
اعتبار و ارزش پژوهش ها و مطالعات تاریخی ، به توصیف و نقل پدیده های تاریخی نیست ، بلکه محقق تاریخ باید تبیین های تاریخی را ارائه دهد و به ابهامات مختلف تاریخی از نگاه چرایی و چگونگی پاسخ دهد.
محقق تاریخ با پردازش تبیین تاریخی ، پا را از مرزهای تاریخ نگاری فراتر می گذارد و به دنبال کشف روابط علی بین پدیده های تاریخی است. وی می کوشد با ریشه یابی تغییرات و علل آنها با تبیین تاریخی ، بین وقایع حال و آینده پیوند ایجاد کند.
در واقع در کنار توصیف وقایع تاریخی به تجزیه و تحلیل انتقادی آنها می پردازد تا به شناخت علی پدیده های تاریخی واقف شود. (نوذری ، ص 36 37و ساده ، ص380-381)

مفهوم تبیین تاریخی
Historical Explanation
تبیین در لغت به معنای هویدا شدن ، پیدا شدن ، هویدا کردن ، بیان کردن و آشکار ساختن است. (دهخدا،300/28)در اصطلاح ، مفهوم تبیین تاریخی ، یعنی توجه به پدیده های تاریخی و مطالعه آن برای دریافت چرایی و چگونگی و چیستی آنها؛ به تعبیر دیگر، تبیین تاریخی راه شناخت علل پدیده های تاریخی و کشف قوانین کلی حاکم بر پدیده ها و حوادث تاریخی را هموار می کند.

انواع تبیین تاریخی
تبیین تاریخی را معمولا به سه دسته تقسیم می کنند:
1-الف) تبیین قانونمند
ب) تبیین عقلانی
ج) تبیین روایی. (نوذری ، ص 36و ادواز 1)
تبیین قانونمند: تبیین قانونمند ارزیابی و بررسی واقعه موردنظر به عنوان یک پدیده تاریخی و قراردادن آن در یک جریان کلی و تعمیم بخشی به منظور ارائه یک قاعده نظام مند در تاریخ است ؛ بدین معنا که معمولا واقعه مذکور در اوضاع و شرایط معینی رخ دهد.
به تعبیری روان و رسا، تبیین قانونمند ارائه یک مدل عام و فراگیر در تاریخ است ، تا پدیده های تاریخی را محصول و تولید همان قاعده و قانون کلی بداند.
برخی فیلسوفان تاریخ ، که عمدتا دارای دیدگاه پوزیتیویستی اند، نوعی نگاه و گرایش تبعی به تاریخ دارند و آن را در تداوم علوم می پندارند.
آنان مدعی اند که تبیین های مبتنی برقانون و یا قاعده مند در صدر انواع تبیین ها قرار دارند؛ به عنوان مثال ، به کاهش مشروعیت حکومت و از دست دادن اعتبار و وجهه مردمی در اثر افزایش مالیات اشاره می کنند، که یک برداشت قانونمند از تاریخ است.
از نکات ضعف این نوع تبیین می توان به عدم تدوین ، توجیه و یا اثبات تعمیم بخشی هایی مناسب اشاره کرد، مضافا بر این که خود مورخان دغدغه خاصی برای تدوین و اثبات قاعده و قانون کلی حاکم بر تاریخ ندارند.
از مخالفان و مدافعان این نوع تبیین می توان به کارل پوپر 2و همپل 3اشاره کرد. (نوذری، ص38-37، پوپر، مصباح یزدی2)
تبیین عقلانی: این تبیین ، تبیین کنشها، واکنش ها، فعالیت ها و اعمال کارگزاران تاریخی از بعد خواسته ها، اعتقادات ، نیات و معیارهای آنهاست.
نگاه به علل و دلایل انگیزه ها و اعمال آنها تبیین عقلانی تاریخ و یا برداشت عقلانی از تاریخ است. تبیین های عقلانی بیشتر در پدیده های تاریخی سیاسی مورد توجه قرار گرفته اند و این نوع پدیده ها انباشته از تبیین عقلانی اند.
توجه به تفاوت های تاریخ و سایر علوم و بی توجهی به شباهت های میان آنها از جمله مواردی است که فلاسفه تاریخ در تبیین های عقلانی تحت تاثیر آنها قرار گرفته اند.
نقطه ضعف جدی این نوع تبیین ها این است که باوجود روشن و قابل فهم بودن تبیین های عقلانی به اندازه کافی و آشکار بودن اعمال افراد در تاریخ ، در موارد زیادی نمی توان با روش عقلانی آنها را تبیین کرد و پیامدهای پیش بینی نشده و ناخواسته کنشهای افراد را به هیچ وجه نمی توان نادیده گرفت ؛ زیرا به آنها فکر نکرده بودند.
ازجمله موانع و نقاط ضعف تبیین های عقلانی این است که گزارش عمده مورخان ، تابع ساختار اجتماعی و محیطی و یا اوضاع و احوال اجتماعی است که به هیچ وجه تحت تسلط کنشهای افراد انسانی نیستند.
تغییرات و نوسان های بلند مدت در فقر و ثروت ، انقلاب صنعتی و نوسان های موجود در الگوی عام زندگی و تامین معاش ، مستعد پذیرش تبیینی بر حسب اهداف و نیات فردی نیستند؛ لذا تبیین های عقلانی ، تنها راجع به تبیین بخشی از حقیقت تاریخی است.
از پردازندگان نظریه تبیین عقلانی تاریخی می توان به کالینگ وود و ویلیام دری اشاره کرد. (نوذری ، زرین کوب ، سیروفه یف ، ادواز3)
تبیین روایی: نوع سوم از تبیین تاریخی ، تبیین روایی است که به زعم گروهی مختص تاریخ است. براساس تبیین روایی ، یک واقع و پدیده تاریخی با نقل و روایت کردن وقایع پیش از آن ، توضیح و تبیین می شود.
پس تبیین روایی یعنی توضیح دادن یک پدیده و واقعه تاریخی با نقل واقعه پیش از آن. مشکل عمده تبیین های روایی این است که آیا روشهای فوق اساسا به تبیین می پردازند، یا آیا شرایط متناسبی را که تبیین های مذکور باید تابع آن باشند (زیرا تمام روایت ها یا تبیین های روایی بایستی گزینشی باشند) می توان بدون قرار دادن آنها در رده تعمیم بخشی هایی که تبیین های قانونمند بدانها متکی اند، مشخص ساخت.
تبیین های روایی باید در سطح جزییات مناسب و گزینشی باشند و ممکن است شامل برخی تبیین های قانونمند و عقلانی باشند، ولی لزوما شامل کل این قبیل تبیین ها نیستند.
معضل عمده دیگر نظریه تبیین روایی تاریخ این است که نظریه فوق مبتنی بر این است که تاریخ اساسا یک جریان روایی است ؛ به مفهوم نقل حوادث ، وقایع و اعمال مردمان گذشته ، بخصوص در عرصه سیاسی که براساس ترتیب زمانی پدیده های تاریخی ، یعنی به صورت کرونولوژیک یا گاهشماری تدوین شده است.
کم اهمیت دانستن روایت و یا کاستن از اعتبار و ارزش آن و در عوض حرکت به سمت تحلیل موقعیت ها و شرایط تاریخی ، زمینه را برای تبیین تحلیلی و روایی آماده و آن را جایگزین روایت کرده است. اکشات ، باترفیلد و گالی از صاحب نظران تبیین روایی اند. (زرین کوب ، نوذری ، والش) با تفحص در کتب و متون تاریخی به همه انواع تبیین می توان برخوردکرد؛ اما فلاسفه و نظریه پردازان تاریخ دست کم تبیین های سه گانه قانونمند، عقلانی و روایی را تبیین های مختص تاریخ می دانند.
در تبیین علی تاریخ بین اندیشمندان تاریخ اختلاف نظرهایی اساسی وجود دارد؛ حتی تبیین علی را می توان در ارتباط با تبیین قانونمند و یا یکی از رده های آن تلقی کرد.
مورخان نوعا میان دو مقوله «علت» و «عقل» تمایز قاعده مندی قائل نشده و تفاوت آنها را به طور شفاف بیان نکرده اند؛ به عبارتی ، علل مورد نظر یک مورخ ممکن است همان عقول و دلایلی باشد که در تبیین های قانونمند و عقلانی مطرح است ؛ لذا با امعان نظر به توضیحات فوق ، از شرح و بسط «تبیین علی» صرف نظر می شود.

تبیین تاریخی عاشورا
فراتر رفتن از مرزهای تاریخ نگاری محض ، حرکت از توصیف و نقل صرف پدیده های تاریخی به طرف تجزیه و تحلیل انتقادی آنها، شناخت روابط حاکم بر رخدادهای تاریخی و ارائه مدل فراگیر و عام بر ساختار حرکتی تاریخ بدون تبیین تاریخی امکان ندارد؛ علاوه بر این ، می توان به این موارد برای ضرورت پردازش تبیین تاریخی عاشورا استناد کرد:
1-حادثه عاشورا حالت زنده فعلی ندارد و یک پدیده تاریخی است ، لذا فهم و درک حضوری آن ممکن نیست و باید با ابزار خاص ارزیابی و مطالعه شود.
2-عدم تکرار عینی پدیده های تاریخی ، ضرایب انحرافی خاصی را در بررسی و ارزیابی مطالعات تاریخی به وجود می آورد؛ لذا مورخ و محقق باید ضرایب خاص انحراف را در پدیده های تاریخی و خصوصا پدیده عاشورا در نظر داشته باشد.
3-پدیده تاریخی عاشورا به طور کامل و تمام در اسناد و مدارک تاریخی انعکاس نیافته است ؛ لذا محقق و مورخ باید از روشها و فنون استنتاجی و اجتهادی برای تکمیل عدم انعکاس کامل این پدیده تاریخی در مآخذ و مدارک تاریخی استفاده کند.
4-پدیده تاریخی عاشورا تنها سرگذشت امیران و رجال سیاسی آن نیست ؛ بلکه در کنارش باید به ساختار اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی حیات جمعی جامعه آن روز توجه کرد.
5-حادثه تاریخی عاشورا به تنهایی معنا و مفهومی ندارد؛ لذا مورخی که به کالبد شکافی پدیده عاشورا می پردازد، باید آن را در زمینه کلی جامعه اش نگاه کند و الغمه فی معرفه الائمه عیسی اربلی (م692) مقتل الحسین عبدالرزاق مقرم ؛ و از آثار جدید می توان به نفس المهموم شیخ عباس قمی ، عبرات المصطفین شیخ محمدباقر محمودی ، بررسی تاریخ عاشورا محمدابراهیم آیتی ، گوشه ای از سرگذشت و شهادت امام حسین علی غفوری ، سالار شهیدان حسین شیخ الاسلامی ، نهضت حسینی سیدعلی فرحی ، مقتل الشمس محمدجواد صاحبی ، ادب الحسینی و حماسته احمد صابری همدانی ، مع الحسین فی نهضته اسد حیدر و قصه کربلا علی نظری منفرد نام برد. (همان ) در زمینه آثار تحلیلی می توان به متونی همچون : شهید جاوید صالحی نجف آبادی ، شهید آگاه آیت الله صافی گلپایگانی ، درسی که از حسین ع باید آموخت شهید عبدالکریم هاشمی نژاد، بعد از 50سال دکتر جعفر شهیدی ، الفبای فکری امام حسین محمدرضا صالحی کرمانی ، پژوهشی پیرامون زندگی امام حسین محمدمهدی شمس الدین ، حماسه حسینی استاد مطهری ، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه و تاملی در نهضت عاشورا رسول جعفریان و انقلاب عاشورا دکتر مهاجرانی اشاره کرد. (جعفریان ،1376)

خطوط کلی و محوری سبک نگارشی منابع تاریخ عاشورا
1-اکثر منابع و متون مربوط به حادثه عاشورا، مخصوصا قرون قبلی بر پایه روش روایی بنا شده است و سبک و متد تاریخ نگاری آنها براساس ذکر روایات مختلف تاریخی و نقل و گزارش است ، حال یا به شیوه تاریخ نگاری مکتب حجاز، به صورت «معنعن » و یا به شیوه تاریخ نگاری مکتب عراق ، به صورت تداخل روایات و اسناد و یا حذف اسناد.
این منابع از لحاظ مواد خام تاریخی دارای ارزش و اعتبار هستند.
2-بندرت دیده می شود که منابع و متون تاریخی عاشورا در کنار نقل ، به روش ترکیبی به مقایسه ، ترکیب ، سنجش و ایجاد سازگاری میان روایات گوناگون تاریخی بپردازند. در این میان می توان به اخبار الطوال دینوری اشاره کرد که بهره هایی از روش ترکیبی را در خود جای داده است. (سجادی، فصل 3، ص3-44)
اکثر متون مربوط به پدیده تاریخی عاشورا از لحاظ متد تاریخ نگاری فاقد روش تحلیلی اند؛ یعنی در کنار نقل روایات تاریخی به تحلیل و تبیین و بررسی علل و نتایج آنها نپرداخته اند، مگر در موارد نادری که در قرون اخیر به رشته تالیف درآمده اند که نمونه هایی از آنها در ذیل بررسی خواهد شد.

پیشینه تبیین تاریخی
متون متعددی درباره حادثه عظیم عاشورا نوشته شده است که برخی مستقلا و برخی در کنار بررسی سایر حوادث تاریخی اسلام به تاریخ عاشورا پرداخته اند.
منابع اولیه پدیده تاریخی عاشورا را 5متن قدیمی و اصیل تشکیل می دهند که عبارتند از: مقتل الحسین ابومخنف (م157)، طبقات الکبری ابن سعد (م230)، انساب الاشراف بلاذری (م279)، اخبارالطوال دینوری (م282) و الفتوح ابن اعثم (م314)که قدیمی ترین این آثار مقتل الحسین ع ابومخنف است.
منابع مذکور شرح حال مفصلی از جریان عاشورا و حاوی جزییات و اخبار ریز و دقیقی هستند که از لحاظ مواد خام تاریخی حادثه عاشورا ارزش بالایی دارند. (جعفریان ، 1381،1376)
از سایر منابع مهم تاریخ عاشورا می توان به متونی همچون: تاریخ طبری (م310)، الارشاد شیخ مفید (م413)، مقاتل الطالبیین (م356)، مناقب ابن شهر آشوب (م588)، مقتل الحسین ع خوارزمی (م568)، مقتل الحسین ع امام طبرانی (م360)، تاریخ الخلفا (مجهول المولف )، البد والتاریخ مطهر بن طاهر مقدسی (م353)، لهوف ابن طاووس (م664)، اشاره کرد.

سیدضیاالدین میرمحمدی

 





نوع مطلب : عمومی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


دوشنبه 16 اردیبهشت 1398 05:14 ق.ظ
Компания "Промтеплострой" предоставляет на рынок в пределах России и
СНГ большой выбор пром. оборудования, в
том числе широкий выбор редукторов различного
назначения. Для изготовления и сборки используются только качественные и надёжные материалы.
Специалисты помогут правильно подобрать и купить
с доставкой подходящий
редуктор по выгодной цене.
редуктор Ц2У-315н редуктор Ц2У-315н
دوشنبه 9 اردیبهشت 1398 12:52 ق.ظ
Hi there, just became alert to your blog through Google, and found
that it is really informative. I am gonna watch out for brussels.
I will appreciate if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing.

Cheers!
چهارشنبه 28 فروردین 1398 07:15 ب.ظ
Thanks for finally writing about >اشعار آئینی شاعران اهل بیت عصمت و
طهارت - بازخوانی روز واقعه: <Loved it!
generic viagra available 100mg viagra without a doctor prescription
جمعه 9 فروردین 1398 08:28 ب.ظ
nsptvgshl where to buy tadalafil in delhi http://cialissom.com/ lowest price for cialis 5 mg [url=http://www.cialissom.com/]www.cialissom.com[/url] funcion tadalafil
سه شنبه 28 شهریور 1396 11:52 ق.ظ
Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your site, how can i
subscribe for a blog site? The account aided me a acceptable deal.
I had been a little bit acquainted of this your broadcast
offered bright clear idea
یکشنبه 8 مرداد 1396 09:15 ب.ظ
Hello, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just
curious if you get a lot of spam feedback? If so how do you reduce it, any plugin or anything
you can recommend? I get so much lately it's driving me
crazy so any help is very much appreciated.
جمعه 6 مرداد 1396 08:53 ب.ظ
This design is incredible! You certainly know how
to keep a reader entertained. Between your wit and your videos,
I was almost moved to start my own blog (well, almost...HaHa!) Excellent job.

I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it.
Too cool!
جمعه 6 مرداد 1396 08:35 ق.ظ
It's not my first time to go to see this web site, i am visiting this website dailly and take fastidious information from here
daily.
جمعه 30 تیر 1396 01:12 ب.ظ
Hello my loved one! I want to say that this post is awesome, nice written and include almost
all important infos. I'd like to see more posts like
this .
دوشنبه 12 تیر 1396 03:06 ق.ظ
These are in fact great ideas in about blogging.
You have touched some nice factors here. Any way
keep up wrinting.
دوشنبه 5 تیر 1396 08:06 ق.ظ
Outstanding story there. What happened after? Take care!
چهارشنبه 3 خرداد 1396 05:50 ب.ظ
I'm really inspired together with your writing talents and also with
the structure on your blog. Is that this a paid subject matter or did you modify it yourself?
Either way keep up the nice quality writing, it is rare to look a nice
blog like this one these days..
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 08:05 ق.ظ
Awesome blog! Do you have any tips and hints for aspiring writers?
I'm planning to start my own blog soon but I'm a little
lost on everything. Would you propose starting with a free platform like Wordpress or go for a paid option? There are so many options out
there that I'm completely confused .. Any tips?
Kudos!
شنبه 2 اردیبهشت 1396 06:07 ب.ظ
Hey very nice blog!
پنجشنبه 31 فروردین 1396 11:10 ب.ظ
My brother recommended I might like this blog. He was entirely right.
This post actually made my day. You can not imagine
simply how much time I had spent for this info!
Thanks!
دوشنبه 28 فروردین 1396 07:44 ب.ظ
Everyone loves it when individuals come together and share thoughts.
Great blog, keep it up!
چهارشنبه 23 فروردین 1396 11:27 ب.ظ
What's up colleagues, nice paragraph and pleasant urging commented at this place, I am actually
enjoying by these.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


اشعار آئینی شاعران اهل بیت عصمت و طهارت
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : محمدعلی صنیعی
نویسندگان
نظرسنجی
این وبلاگ راچطور ارزیابی می نمائید؟








آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :